Nederlandse Trolleybus Vereniging De geschiedenis van de trolleybus De eerste trolleybus
Tekst: Paul van Onzen
De trolleybus werd ruim 130 jaar geleden ontwikkeld door de beroemde Duitse uitvinder/industrieel Wemer von Siemens. Hoewel hij er al in 1870 mee bezig was, duurde het tot 29 april 1882 voordat de eerste proefrit met zijn trolleybus, de "Electromote", in Berlijn plaatsvond. De resultaten waren alleszins bevredigend, maar het succes van een andere uitvinding die Siemens ongeveer tegelijkertijd deed, de elektrische tram, was zo' groot dat de trolleybus in het vergeetboek raakte.   Op 29 april 1882 werd de eerste proefrit met een trolleybus gereden in Berlijn, waarbij de stroom via een meegetrokken wagentje ("trolley" in het Engels) uit de twee rijdraden werd gehaald. In 1900 werden op de Wereldtentoonstelling in Parijs enkele trolleybussen gedemonstreerd die datzelfde jaar in Eberswalde werden ingezet. De eerste regelmatige trolleydienst werd van 1901 tot 1904 in Duitsland tussen Königstein en Bad Königsbrunn onderhouden; de gebruikte trolleybussen waren voorzien van de nu nog steeds toegepaste stroomstangen. Voor de Eerste Wereldoorlog bestonden er in Duitsland zo'n 15 trolleybedrijven, die echter alle een kort leven  beschoren waren. In Engeland werden in 1911 enkele trolleybedrijven geopend; na 1925 maakte de trolleybus hier, dankzij de uitvinding van de luchtband, een grote bloei door. Ook in Frankrijk, Italië, Rusland, Zwitserland en de Verenigde Staten werd de trolleybus een steeds bekendere
verschijning. De bloeitijd van de trolleybus was in de jaren vijftig toen er wereldwijd diverse nieuwe netten werden aangelegd, vaak ter vervanging van de tram (zoals ook in Arnhem), en bestaande werden uitgebreid. Echter, tegen het eind van de jaren vijftig en in de jaren zestig kwam de kentering. Vooral bedrijfseconomisch kwam de trolley steeds meer in het nadeel ten opzichte van de autobus, die een aanzienlijke ontwikkeling had doorgemaakt. Ook verkeerstechnisch werden de bezwaren van de trolleybus steeds groter. Deze bezwaren waren voornamelijk van bedrijfseconomische aard, aangezien met moderne technieken de problemen te ondervangen zijn. De toegenomen motorisering was de oorzaak van de algehele teruggang van het openbaar vervoer en in het bijzonder van de trolley- en tramexploitatie. Vooral in de Verenigde Staten en Canada was de achteruitgang aanzienlijk. Van de 64 trolleybedrijven, die er ooit in deze landen hebben bestaan, zijn er nu nog maar enkele over. In West Duitsland werden vele netten opgeheven; het betrof hier grotendeels kleine tot zeer kleine netten, die als aanvulling op het vervoer per tram of autobus dienden. In Engeland, eens de bakermat van de trolley, werden in de jaren zestig en begin jaren zeventig alle trolleybedrijven opgeheven, als laatste Bradford in 1972. De verouderde
De nieuwe NEOPLAN-trolleys bij de presentatie in het centrum van Modena, eind 2008. Twee trolleys van het op 25 juni 2008 geopende bedrijf in het Spaanse Castellón. De witte strepen vormen het geleidingssysteem van de trolleys. Trolley 706 als lijn 1 naar Solivar in het Slowaakse Presov. Arnhem. GVA 101 en Bedford 35 (lijn 4) op de Utrechtseweg, 25 juli 1949. Foto: Overwater; archief Gert Aberson. Groningen. Trolleybus 1 als lijn 2 op de Kraneweg, 26 mei 1944. Foto: NVBS; archief Gert Aberson. De trolleybus van Werner von Siemens op de Kurfürstendamm in Berlijn, anno 1889. De sensatie van het jaar voor de inwoners van Eberswalde: in 1901 reed de eerste trolleybus door de Eisenbahnstraße. De bus was een omgebouwde paardenkoets, bouwjaar 1869. Voor zover bekend werd er maar één lijn van drie kilometer in Mendoza aangelegd, met één trolleybus. Het bedrijf functioneerde van 1913 tot 1915. De foto toont de trolleybus tijdens een proefrit in Leeds, augustus 1913. Een trolleybus van de firma Vetra in de Franse havenstad Marseille,remise Aubagne-Gémenos, 1927. Ook in Groot-Brittannië werd het aantal trolleybedrijven tussen de beide wereldoorlogen sterk uitgebreid. Als voorbeeld deze foto van het Cleveland Road Depot in Wolverhampton,1929. Op 2 oktober 1932 wordt in Lausanne (CH) de eerste trolleylijn geopend. Dat is de 1,5 km lange lijn van Gare CFF naar Ouchy. Daarvoor worden drie trolleybussen in dienst gesteld. Nummer 2 is nog steeds als museumbus aanwezig. Het mysterie van de Rotterdamse trolleybus. Nijmegen. GTN 50 op de Stijn Buysstraat, 18 augustus 1953. Foto: EJ Bouwman. De voor de Venezolaanse stad Barquisimeto bestemde trolley 1 (links) ontmoet tijdens proefritten in het Oosterijkse Salzburg de plaatselijke 288 bij de Alpensiedlung, 20 februari 2008. Foto: Jürgen Lehmann. Trolley 103 als lijn 33 op de Klusplatz in Zürich, 26 mei 2007. De nieuwe trolley 335 van Wellington op de Lambton Quay, 26 juni 2008.
Kies pagina De eerste trolleybus De eerste trolleybus De jaren '70 De jaren '70 Trolleywetenswaardigheden Trolleywetenswaardigheden De bovenleiding De bovenleiding Volgende pagina Volgende pagina